Wspomaganie rozwoju umysłowego dzieci w wieku przedszkolnym z edukacją matematyczną

Kiedy powinno rozpocząć się wspomaganie rozwoju umysłowego dzieci?

Tak naprawdę wspomaganie rozwoju rozpoczyna się już w okresie noworodkowym. Przytulanie dziecka, zapewnianie mu poczucia bezpieczeństwa, zaspokajanie jego podstawowych potrzeb, na pewno ma duży wpływ na jego rozwój nie tylko fizyczny, ale także umysłowy i emocjonalny. Dostarczanie dziecku dodatkowych bodźców słuchowych i wzrokowych (grzechotki, pozytywki itp.), stymuluje jego ogólny rozwój.

Tak zwana właściwa edukacja, rozpoczyna się w wieku przedszkolnym. Warto jest zatroszczyć się o rozwój i edukację dzieci, zanim rozpoczną one naukę w szkole. Jest to jedyny sposób uchronienia ich przed niepowodzeniami i wprowadzenie na ścieżkę szkolnych sukcesów. Aby się to udało, dorosły musi przede wszystkim wiedzieć, co konkretnie trzeba i warto kształtować w dziecięcych umysłach oraz dążyć do zrozumienia tego, co dziecko czyni i mówi. Oprócz dobrej woli potrzebna jest tu wiedza psychologiczna i czas, który możemy poświęcić dziecku na wspólną zabawę.

W literaturze przedmiotu problematykę wczesnego wspomagania rozwoju umysłowego dziecka przedstawia m.in. pani profesor E. Gruszczyk-Kolczyńska. Twierdzi ona, że intensywne wspomaganie rozwoju jest potrzebne nie tylko dzieciom wolniej rozwijającym się, ale wszystkim. Według niej „wiele bowiem wskazuje na to, że dzieci rodzą się utalentowane, ale są to zadatki, które trzeba umiejętnie rozwijać. Im wcześniej, tym lepiej”[1]. Pogłębiając tę myśl, można postawić tezę, że wspieranie rozwoju pomaga wszystkim dzieciom w stworzeniu warunków do pełnego rozwinięcia posiadanych możliwości intelektualnych. W wyniku tych poczynań dzieci, które rozwijają się bardzo dobrze, mogą funkcjonować na jeszcze wyższym poziomie, gdyż dzięki podjętym działaniom mają szansę rozwinąć się ich specjalne uzdolnienia. W przypadku dzieci wolniej rozwijających się wspomaganie rozwoju może skłonić je do szybszego tempa, co jest szansą na lepsze funkcjonowanie najpierw w roli przedszkolaka, a później w roli ucznia. Natomiast dzieciom rozwijającym się w sposób nieharmonijny podjęte działania mogą w znaczący sposób pomóc w wyrównywaniu deficytów rozwojowych.

Podejmując się intensywnego wspomagania rozwoju, należy pamiętać o dwóch podstawowych zasadach[2]. Pierwsza dotyczy dostosowania oddziaływań do rzeczywistych możliwości poznawczych i wykonawczych danego dziecka. Oznacza to, że nieco inaczej wspomaga się rozwój trzylatka, inaczej cztero-, a jeszcze inaczej sześciolatka. Mówiąc np. o trzylatku, mam tu na myśli nie tylko wiek życia dziecka, ale przede wszystkim jego wiek rozwojowy. Warunkiem bowiem mądrego wspomagania jest zachowanie cyklu rozwojowego i przechodzenie przez jego wszystkie etapy. Druga zasada głosi, że nie można przejść drogi rozwojowej za dziecko. To ono samo musi wspinać się po kolejnych szczeblach rozwoju. Bardzo ważnym zadaniem dorosłego, który towarzyszy dziecku w tej „wspinaczce”, jest sensowna pomoc, czyli organizowanie procesu uczenia i czuwanie nad jego przebiegiem. Dlatego aby dziecko było mądrzejsze, więcej, wiedziało i sprawniej liczyło, należy kształtować w jego umyśle te rzeczy, które są niezbędne przy pokonywaniu poszczególnych szczebli edukacji szkolnej. Według pani profesor E. Gruszczyk-Kolczyńskiej umiejętności, które powinno posiadać dziecko aby sprostać tym wymaganiom, można zawrzeć w czternastu blokach tematycznych[3] tj.:

  1. Orientacja przestrzenna (kształtowanie umiejętności pozwalających dziecku dobrze orientować się w przestrzeni i swobodnie rozmawiać o tym co się wokół niego znajduje – trzy, cztero, pięcio i sześciolatki).
  2. Rytmy i rytmiczna organizacja czasu (rozwijanie umiejętności układania rytmów i ich odczytywania-trzy, cztero,  pięcio i sześciolatki).
  3. Przyczyna i skutek (przewidywanie następstw, kształtowanie myślenia przyczynowo0skutkowego – trzy, cztero, pięcio i sześciolatki).
  4. Umiejętność liczenia obiektów.
  5. Dodawanie i odejmowanie , rozdawanie i rozdzielanie po kilka.
  6. Klasyfikacja (wspomaganie rozwoju czynności umysłowych potrzebnych dzieciom do tworzenia pojęć – trzy, cztero i pięcio, sześciolatki).
  7. Pomaganie dzieciom w uświadomieniu sobie stałej liczby elementów w zbiorze, chociaż obserwuje się zmiany sugerujące, że przedmiotów jest więcej lub mniej (cztero, pięcio i sześciolatki).
  8. Ustawienie po kolei, numerowanie
  9. Długość: kształtowanie umiejętności mierzenia i pomaganie dzieciom w uświadomieniu sobie stałości długości (pięcio i sześciolatki).
  10. Intuicje geometryczne, czyli kształtowanie pojęć geometrycznych (pięcio i sześciolatki).
  11. Kształtowanie odporności emocjonalnej i zdolności do wysiłku intelektualnego (pięcio i sześciolatki).
  12. Pomaganie dzieciom w uświadomieniu sobie stałej ilości płynów (sześciolatki).
  13. Waga i ważenie (sześciolatki).
  14. Układanie i rozwiązywanie zadań z treścią oraz zapisywanie czynności matematycznych w sposób dostępny dla sześciolatków (sześciolatki).

Bardzo istotnym elementem wspomagania rozwoju jest także kształtowanie odporności emocjonalnej czyli „…zdolność do rozumnego kierowania swym zachowaniem w sytuacjach pełnych napięć i wymagających wysiłku emocjonalnego”[4]. Niedojrzałość sfery emocjonalnej może być poważną przeszkodą na drodze zdobywania wiadomości i umiejętności typu szkolnego, dlatego nie można bagatelizować tego problemu i trzeba wspomagać dziecko w nabywaniu odporności emocjonalnej. Pragnę to podkreślić, gdyż czasami zdarza się, że rodzice lub wychowawcy grup przedszkolnych przykładają do tego najmniejszą wagę w momencie oceny gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole.

Kończąc swoje rozważania mam nadzieję, że zasiałam ziarnko ciekawości u osób, które nie spotkały się jeszcze z programem „Wspomagania rozwoju umysłowego dzieci wraz z ich edukacją matematyczną” autorstwa Edyty Gruszczyk-Kolczyńskiej i Ewy Zielińskiej W swojej pracy dydaktycznej z dziećmi w wieku przedszkolnym osobiście bazuję na tym programie i widzę efekty podejmowanych działań, dlatego serdecznie zachęcam do zgłębiania wiedzy w tym zakresie.

Opracowała:
pedagog mgr Dorota Żebrowska

Bibliografia:

  1. Gruszczyk-Kolczyńska E., Zielińska E., ”Wspomaganie rozwoju umysłowego trzylatków i dzieci starszych wolniej rozwijających się”, WSiP S.A., Warszawa 2000 r.
  2. Gruszczyk-Kolczyńska E., „Dzieci ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się matematyki”, WSiP S.A., Warszawa 1992 r.
  3. „Wspomaganie rozwoju umysłowego oraz edukacja matematyczna dzieci w ostatnim roku wychowania przedszkolnego i w pierwszym roku edukacji szkolnej”, praca zbiorowa pod redakcją Gruszczyk-Kolczyńskiej E., WEP Sp. z o.o, Warszawa 2009 r.
  4. Gruszczyk-Kolczyńska E., Zielińska E., „Dziecięca matematyka. Program dla przedszkoli, klas zerowych i placówek integracyjnych”, WSiP S.A, Warszawa 1999 r.
  5. Gruszczyk – Kolczyńska E., Dobosz K., Zielińska E. „Jak nauczyć dzieci sztuki konstruowania gier”, WSiP , Warszawa 1996 r.

[1] Edyta Gruszczyk-Kolczyńska, Ewa Zielińska, „Wspomaganie rozwoju umysłowego trzylatków i dzieci starszych wolniej rozwijających się”,  WSiP S.A., Warszawa 2000 r., str. 7

[2] Edyta Gruszczyk-Kolczyńska, Ewa Zielińska, „Wspomaganie rozwoju umysłowego trzylatków i dzieci starszych wolniej rozwijających się”,  WSiP S.A., Warszawa 2000 r.

[3] Gruszczyk-Kolczyńska E., Zielińska E., „Dziecięca matematyka. Program dla przedszkoli, klas zerowych i placówek integracyjnych”, WSiP S.A., Warszawa 1999 r

[4] Gruszczyk – Kolczyńska E., Dobosz K., Zielińska E. „Jak nauczyć dzieci sztuki konstruowania gier”, WSiP , Warszawa 1996 r., s.16

Post navigation